Długi w spadku. Co robić? Część II.

  • By:Dagmara Jagodzińska
  • 0 Comment

W poprzednim poście pisaliśmy już o sytuacji, w której dopiero po złożeniu oświadczenia o przyjęciu spadku okazało się, iż w skład masy spadkowej wchodzą także długi, o których wcześniej nie mieliśmy wiedzy.

Pierwszym z zaprezentowanych wyjść z tak niekomfortowej sytuacji prawnej pozostaje zawarcie przez spadkobiercę umowy o zbycie spadku lub udziału spadkowego. Drugim, o którym opowiemy dzisiaj – uchylenie się od skutków wadliwie złożonego oświadczenia woli o przyjściu spadku. Warto przypomnieć jednak, iż żadna z tych dróg nie daje nam stuprocentowej gwarancji uniknięcia odpowiedzialności za długi spadkowe, każda posiada także swoje mankamenty.

Wadą prezentowanego dziś rozwiązania, pozostaje duża trudność dowodowa w wykazaniu występowania po stronie spadkobiercy wady wzruszającej ważność lub skuteczność jednostronnej czynności prawnej, jaką jest oświadczenie o przyjęciu spadku. W praktyce więc orzeczenie przez Sąd o nieważności czynności prawnej z tej przyczyny lub o skutecznym uchyleniu się na tej podstawie od skutków wadliwie złożonego oświadczenia woli, pozostaje wyjątkowo rzadkie.

1. Stan wyłączający świadomość:

Przechodząc do analizy poszczególnych przesłanek uchylenia rozpocząć należy od wady tzw. stanu wyłączającego świadomość – powodującego nieważność złożonego w ten sposób oświadczenia o przyjęciu spadku. Jeśli więc w chwili składania oświadczenia  o przyjęciu spadku, spadkobierca z jakichkolwiek powodów znajdował się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, złożone przez niego oświadczenie pozostawać będzie nieważnym. Stan o którym mowa powyżej dotyczy w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.

Stan ten musi występować w momencie składania oświadczenia woli, nadto musi on ograniczać w sposób znaczny świadomość znaczenia dokonywanych czynności oraz rozeznanie w sytuacji faktycznej w jakiej przyszło nam się znaleźć w chwili jej dokonywania. Za przykład podaje się tu obok typowych chorób psychicznych lub niedorozwoju umysłowego, sytuacje pozostawania przez składającego oświadczenie pod wpływem hipnozy lub alkoholu. W ostatnim jednak przypadku upojenie alkoholowe musiałoby występować w stopniu na tyle nasilonym, aby ograniczenie jego rozeznania co do tego, czego składający oświadczenie chciał w rzeczywistości dokonać (powzięcie woli), można było uznać za ograniczenie „znaczne”. Trudno jednak zakładać zarówno praktyczną możliwość udowodnienia opisanego stanu wstecz tj. z chwili złożenia oświadczenia, jak i fakt dokonania jej w tym stanie przed sądem lub notariuszem.

2. Błąd co do długów spadkowych:

Drugą i najpopularniejszą z ewentualnych wad oświadczeń woli, wykorzystywanych w praktyce pozostaje błąd. Można powoływać się jednak wyłącznie na taki błąd, który dotyczy treści czynności prawnej, jednocześnie uzasadniając przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd co do treści, błąd istotny). Błąd dotyczący treści oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może więc dotyczyć w szczególności mylnego wyobrażenia na temat osoby spadkodawcy, tytułu powołania do dziedziczenia, a co najbardziej interesujące  punktu widzenia rozpatrywanego przez nas dzisiaj problemu prawnego – także stanu majątku spadkowego.

Pojawia się więc zasadnicze pytanie, kiedy w praktyce błąd spadkobiercy co do stanu (przedmiotu) spadku można zakwalifikować jako błąd istotny w rozumieniu art. 84 § 2 k.c. Chodzi o to, czy jest nim jedynie samo mylne wyobrażenie o tym, iż w skład spadku nie wchodzą długi lub są to długi mniejszej wysokości (bez względu jednak na zachowanie spadkobiercy przed złożeniem oświadczenia woli o przyjęciu spadku), czy takie mylne wyobrażenie spadkobiercy musi poprzedzać aktywne działanie spadkobiercy zmierzające do ustalenia składu masy spadkowej.

W kwestii tej wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 lipca 2012r. sygn. IV CSK 612/2011. W orzeczeniu tym Sąd wyjaśnił, że nie można uchylić się od skutków wadliwie złożonego oświadczenia o przyjęciu spadku w tym sytuacjach, w których „nieznajomość przedmiotu spadku powstała w związku z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustaleniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego”.

Upraszczając rzecz dla skutecznego uchylenia się od skutków prawnych wadliwie złożonego oświadczenia woli o przyjęciu spadku, zmuszeni będziemy udowodnić przed sądem, iż w ciągu 6 miesięcy od daty śmierci spadkodawcy do upływu terminu dla złożenia oświadczenia (lub w okresie krótszym, jeśli złożyliśmy je przed upływem 6 miesięcy), podjęliśmy staranne działania zmierzające do uzyskania informacji na temat tego, co konkretnie wchodzi w skład masy spadkowej, czy wchodzą w nią długi, a jeśli tak to w jakiej wysokości i z jakich źródeł pochodzą. Chodzi tu jednak tylko o tego typu informacje, które pozostają praktycznie możliwe do uzyskania (w ogóle lub we wspomnianym okresie). Ciężar udowodnienia podjęcia przez spadkobiercę tego typu „aktywności” spoczywa w procesie na nim samym. Nawet w przypadku nie uzyskania przez spadkobiercę jakichkolwiek informacji w tym przedmiocie, winien on wskazać miarodajne źródła informacji do których odwołał się w tym okresie.  Jak widać trudności dowodowych w tym zakresie jest więc całkiem sporo.

Przykład 1:

Pan Dariusz N. zmarł w dniu 20 kwietnia 2014r. pozostawiając po sobie pełnoletniego syna Adama N. oraz żonę Zofię N. Na długo przed śmiercią Dariusz N. zerwał jednak całkowicie kontakty z bliskimi i wyprowadził się za granicę. O śmierci Pana Dariusza żona i syn dowiedzieli się po upływie kilku tygodni. Nie złożyli jakiegokolwiek oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, przez co po upływie 6 miesięcy od daty powzięcia wiadomości o śmierci Pana Dariusza nabyli oni spadek wprost. W lutym 2015r. bliscy Pana Dariusza dowiedzieli się o zadłużeniu spadkodawcy wobec PZU. Zakład ten zwrócił się do Pana Adama z ostatecznym, przesądowym wezwaniem do zapłaty. Pan Adam wystąpił do sądu z powództwem o uchylenie się od skutków wadliwie złożonego oświadczenia woli, powołując się na błąd co do składu majątku spadkowego. Wskazał przy tym, iż nie mając kontaktu z ojcem nie miał jakiejkolwiek możliwości ustalić wysokości długów wchodzących w skład spadku. Na tej podstawie Sąd przyjął od Pana Adama ponowne oświadczenie o odrzuceniu spadku.

3. Przyjęcie spadku pod wpływem groźby:

Na koniec warto dodać, iż spadkobierca może uchylić się także od oświadczenia o przyjęciu zadłużonego spadku w sytuacji gdy czynności tej dokonał działając pod wpływem bezprawnej groźby pochodzącej od innego spadkobiercy lub jakiejkolwiek innej osoby, jeżeli z okoliczności wynika, że spadkobierca składający oświadczenie, mógł obawiać się, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe. Groźba ta musi być poważna, co oznacza iż w rozumieniu przeciętnego, rozsądnego odbiorcy może ona wzbudzać uzasadnione poczucie zagrożenia. Nadto, winna posiadać charakter bezprawny.

4. Gdzie i jak uchylić się od skutków wadliwego oświadczenia o przyjęciu spadku z długami?

Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu zadłużonego spadku dokonujemy przed sądem. Właściwym jest ten sąd, który wydał uprzednio postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Jeśli nie przeprowadzano w sprawie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, sądem tym pozostawał będzie sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkobiercy lub sąd w okręgu którego znajduje się całość lub większość majątku spadkowego.

W postępowaniu o uchylenie, spadkobierca obowiązany jest oświadczyć sądowi po raz kolejny, czy i jak spadek przyjmuje, czy też odrzuca spadek w całości. Brak takiego oświadczenia wyłącza możliwość uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia.

Uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych wygasa w ciągu roku od wykrycia błędu lub ustania stanu obawy (w zależności od tego na którą z przesłanek powołujemy się przy uchyleniu).

W przypadku powołania się na wadę stanu wyłączającego świadomość wymagane jest powództwo o stwierdzenie nieważności wadliwie złożonego oświadczenia woli w trybie art. 189 kpc. Z powództwem tym wystąpić może każdy kto posiada w tym interes prawny.

Ważne! Powyższe rozważania dotyczą także tych sytuacji, w których oświadczenie o przyjęciu spadku w terminie 6 miesięcy od daty powzięcia wiadomości o śmierci spadkodawcy nie zostało złożone, zaś nabycie spadku nastąpiło w sposób dorozumianego przyjęcia. Wówczas uchylenie dotyczy bowiem wadliwości braku złożenia oświadczenia w tym przedmiocie.

Pozdrawiam,

Adwokat Dagmara Jagodzińska

#rozwód #bielsko #adwokat #prawo rodzinne bielsko #kancelaria adwokacka #adwokatodrozwodów #adwokaci od rozwodów #prawo spadkowe bielsko #dziedziczenie #długi spadkowe #prawocywilne

Dagmara Jagodzińska

Autor: Dagmara Jagodzińska

Adwokat wpisany na listę adwokatów bielsko-bialskiej Okręgowej Rady Adwokackiej w Bielsku-Białej. Aktualnie prowadzi swą praktykę zawodową w ramach indywidualnej Kancelarii Adwokackiej, współpracując z Kancelariami Adwokackimi Adw. Izabeli Grzybek oraz Adw. Wojciecha Kiermasza. W roku 2013 ukończyła studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, znajdując się w gronie 5 % najlepszych studentów, uhonorowanych stypendium naukowym Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Uzyskała także wyróżnienie Rektora Uniwersytetu Śląskiego za wybitne wyniki w nauce oraz obronę pracy magisterskiej na temat zakresu i treści obowiązku alimentacyjnego w ramach rodziny małej – zwieńczoną oceną celującą. W okresie ostatnich 7 lat poprzedzających stworzenie indywidualnej Kancelarii Adwokackiej, zdobyła bogate doświadczenie zawodowe, praktykując w Kancelarii Adwokackiej Adwokat Izabeli Grzybek. Współpracowała także z innymi Kancelariami Adwokackimi oraz Radcowskimi na terenie Bielska-Białej. Uczestniczyła w dziesiątkach spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa cywilnego, prawa karnego, prawa ubezpieczeń społecznych i innych. Laureatka ogólnopolskiego Konkursu Krasomówczego im. Adw. Stanisława Mikke organizowanego pod patronatem Naczelnej Rady Adwokackiej. Czynnie zaangażowana w świadczenie nieodpłatnej pomocy prawnej organizowanej przez Fundację Restytucja w siedzibą w Sosnowcu, na rzecz osób najbardziej potrzebujących. Autorka licznych artykułów prawniczych dotyczących zagadnień z zakresu prawa rodzinnego, prawa spadkowego oraz prawa zobowiązań. Autorka bloga: Adwokat Rozwód Bielsko - Blog Prawa Rodzinnego.

Posted in: Rodzina

Comments

No Responses to “Długi w spadku. Co robić? Część II.”

No comments yet.

Dodaj komentarz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: